Οι ευεργετικές ιδιότητες των βοτάνων είναι γνωστές από την αρχαιότητα και πλέον αποδεικνύονται και με επιστημονικές μελέτες! Υπάρχουν διάφοροι τρόποι με τους οποίους μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τα βότανα και να ευεργετηθούμε από αυτά, ανάλογα με την ιδιότητα που θέλουμε να εισπράξουμε.
Αυτό σημαίνει πως με διαφορετική κατεργασία του κάθε βοτάνου εισπράττουμε και διαφορετικές ιδιότητες.
Πώς όμως γίνονται οι διάφορες παρασκευές? Παρακάτω θα βρείτε τους περισσότερους τρόπους με τους οποίους μπορείτε να εκμεταλλευτείτε τις ιδιότητες των βοτάνων!.
Η λέξη αφέψημα σημαίνει «αφήνω να ψηθεί». Παίρνουμε δηλαδή το θεραπευτικό μέρος του φυτού και το βράζουμε σε νερό.
Συνήθως σιγοβράζουμε τα σκληρά τμήματα του φαρμακευτικού φυτού, όπως ρίζες, φλούδες, κοτσάνια, κορμούς και σπόρους .
Τα αφήνετε να σιγοβράσουν για 15-20 λεπτά τουλάχιστον (μπορεί να χρειαστεί και 1 ώρα) για να μας δώσουν όλες τις ευεργετικές τους ιδιότητες!!!
Σουρώνουμε και το τοποθετούμε σε γυάλινο ή πορσελάνινο σκεύος
TIP: όταν είναι ψιλοκομμένα τα βράζετε μόνο για 10 λεπτά!!!
Διατηρείται έως 12 ώρες καθώς μετά χάνονται οι θεραπευτικές του ιδιότητες.
Συνηθισμένη δοσολογία: 30γρ ξηρού ή 60γρ νωπό βότανο σε 750ml νερό που θα γίνουν 500 ml ή πιο απλά 3 κουταλιές του αρωματικού φυτού για 2 φλυτζάνια αφεψήματος.
Τα βότανα ως Έγχυμα:
Είναι η καλύτερη μέθοδος για να πάρουμε τις θεραπευτικές ιδιότητες των ευαίσθητων-μαλακών μερών των φυτών όπως είναι τα άνθη και τα φύλλα τους.
Μόλις αρχίζει να βράζει το νερό το κατεβάζουμε από την φωτιά και λίγο κάτω από το σημείο βρασμού, ρίχνουμε μέσα το θεραπευτικό μέρος του βοτάνου και το σκεπάζουμε.
Το αφήνουμε εκεί από 10 μέχρι 20 λεπτά το σουρώνουμε και το πίνουμε.
Η δοσολογία που συνίσταται είναι από 1 έως 3 κουτάλια του γλυκού για κάθε φλιτζάνι αλλιώς 30γρ ξηρό βότανο ή 75γρ νωπό σε 500ml νερό 3 φορές την ημέρα.
TIP: Είναι η καλύτερη μέθοδος για να πάρουμε τις ιδιότητες των ευαίσθητων τμημάτων των φυτών (άνθη, φύλλα)!!!
ΔΕΝ ΔΙΑΤΗΡΕΙΤΑΙ το καταναλώνουμε αμέσως!
Τα βότανα ως Γαργάρες:
Χρησιμοποιείστε το έγχυμα ή το αφέψημα για να κάνετε γαργάρες!!!
για ερεθισμούς στο στόμα, τις αμυγδαλές, τον φάρυγγα και το λάρυγγα γίνονται με έγχυμα ή αφέψημα, αλλά για να έχουμε τα επιθυμητά αποτελέσματα δεν πρέπει να είναι πολύ ζεστές!!!
Τα βότανα ως Έμβρεγμα:
Mουλιάζουμε τα βότανα σε κρύο νερό για οκτώ έως δώδεκα ώρες. Μπορούμε στη συνέχεια να το ζεστάνουμε, αλλά όχι σε μεγαλύτερη θερμοκρασία από αυτή που αντέχουμε να το πιούμε.
ΤΙP: Μπορούν να μείνουν και ως 15 ημέρες σε οινόπνευμα.
ΔΕΝ ΤΑ ΜΟΥΛΙΑΖΟΥΜΕ σε νερό πάνω από 12ώρες λόγω κινδύνου ανάπτυξης βακτηριδίων!!!
Τα βότανα σε Κομπρέσα:
Χρησιμοποιούνται για να επιταχύνουν την επούλωση πληγών ή για τη θεραπεία μυϊκών κακώσεων.
Μουλιάζουμε ένα πανί ή μια μικρή πετσέτα σε ζεστό ή κρύο έγχυμα ή αφέψημα ή σε βάμμα (δοσολογία 5-20ml σε 500ml καυτό νερό) και στη συνέχεια το επιθέτουμε στην πάσχουσα περιοχή. Όταν κρυώσει ή στεγνώσει επαναλαμβάνουμε τη διαδικασία.
Τα βότανα ως Κατάπλασμα:
Το κατάπλασμα έχει παρόμοια δράση με την κομπρέσα αλλά χρησιμοποιείται ολόκληρο το βότανο αντί για υγρό εκχύλισμα. Τα καταπλάσματα συνήθως χρησιμοποιούνται ζεστά.
Χρησιμοποιούνται μόνο για εξωτερική χρήση, κατευθείαν πάνω στο δέρμα, όπου τα δένουμε με ένα ύφασμα, για μερικά λεπτά. Αν το φυτό έχει ήπια δράση, το ακουμπάμε κατευθείαν στο δέρμα. Αν όμως έχει ερεθιστική ή όξινη δράση (όπως οι σπόροι του σιναπιού) πρέπει να το απλώνουμε σε βαμβακερό ύφασμα, που θα ακουμπήσουμε μετά στο δέρμα μας.
Τρόποι παρασκευής:
- Ψιλοκόψτε νωπά βότανα σε μίξερ για μερικά δευτερόλεπτα ή βράστε τα σε νερό για 2-5 λεπτά. Με τα αποξηραμένα βότανα φτιάξτε αφέψημα ή σκόνη με λίγο νερό για να γίνει αλοιφή. Απλώνετε λίγο λάδι πάνω στο δέρμα και τοποθετείτε από πάνω το βότανο και γάζα, γίνεται αλλαγή ανά 2-4 ώρες.
- Επάνω από μια κατσαρόλα που βράζει με νερό, τοποθετούμε ένα σουρωτήρι με τα βότανα (<50βαθμούς κελσίου). Αφού μαλακώσουν τα βάζουμε σε ένα τούλι και το βάζουμε επάνω στην πάσχουσα περιοχή. Το τοποθετούμε για 5 λεπτά στο σημείο που πάσχει, διάλειμμα για 5 λεπτά κοκ.
ΤΙP: ΜΟΝΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΧΡΗΣΗ σε μη αλλοιωμένο δέρμα.
ΠΡΟΣΟΧΗ: Σε θερμοκρασία άνω των 50 βαθμών χάνονται οι αντιφλογιστικές και σπασμολυτικές ιδιότητες των βοτάνων.
Τα βότανα ως Αλοιφή:
Παρασκευή αλοιφής βοτάνων στο σπίτι!
Χρησιμοποιείται ως πρώτη ύλη το έγχυμα, το αφέψημα, ο χυμός, η σκόνη ή το έλαιο του βοτάνου και τα αναμειγνύουμε με φυσικό κερί μέλισσας, βούτυρο ή αλεύρι , κάποιοι χρησιμοποιούν και βαζελίνη, τα ανακατεύουμε μέχρι να ομογενοποιηθούν και την αποθηκεύουμε σε βαζάκι.
Περιέχει έλαια ή λίπη χωρίς νερό και αντίθετα με την κρέμα δεν αναμιγνύεται με το δέρμα αλλά σχηματίζει ένα προστατευτικό στρώμα στην επιδερμίδα. Τις χρησιμοποιούμε σε εξασθενημένα δέρματα που θέλουν επιπρόσθετη υγρασία πχ σε περιπτώσεις συγκαμάτων ή εγκαυμάτων.
Τρόποι παρασκευής:
- Αναμειγνύετε 25γρ μελισσοκέρι και 25γρ άνυδρη λανολίνη με 100ml έλαιο και 50ml βάμμα. Ανακατεύουμε, στραγγίζουμε και αποθηκεύουμε. Μοιράζεται σε καθαρά βάζα.
- Ανακατεύετε 50γρ βαζελίνη ή κερί παραφίνη με 60γρ αποξηραμένο βότανο.
Λιώνουμε κερί η παραφίνη σε μια λεκάνη πάνω από κατσαρόλα που βράζει.
Ρίχνουμε τα βότανα μέσα και αφήνουμε για 2 ώρες μέχρι να γίνουν εύθρυπτα.
Ρίχνουμε το μίγμα σε μία σακούλα από ζελατίνη ή μουσελίνα στερεωμένη σε μια κανάτα.
Το στύβουμε-στραγγίζουμε και γρήγορα λιωμένο όπως είναι το τοποθετούμε σε καθαρά βάζα.
Τα βότανα ως Κρέμα:
Παρασκευή κρέμας βοτάνων στο σπίτι!
Τρόπος παρασκευής:
Χρησιμοποιούμε 150γρ γαλακτωματοποιητική αλοιφή (την βρίσκουμε στα φαρμακεία), 70ml γλυκερίνη, 80ml νερό ,30γρ αποξηραμένο βότανο.
Τα λιώνουμε σε μια λεκάνη πάνω από κατσαρόλα που βράζει και προσθέτουμε το βότανο για 3 ώρες.
Στραγγίζουμε σε σακούλα από ζελατίνη και ανακατεύουμε μέχρι να κρυώσει. Τοποθετούμε με σπάτουλα σε βαζάκια.
*Αντί για γαλακτωματοποιητική αλοιφή μπορείτε να χρησιμοποιήσετε οργανικό παρασκεύασμα:
Ανακατέψτε 25γρ κερί μελισσών, 25γρ άνυδρη λανολίνη, 100 ml ηλιέλαιο, 15ml γλυκερίνη, 75 ml νερό και 50γρ αποξηραμένο βότανο.
Τα βότανα ως Λοσιόν:
Παρασκευή λοσιόν βοτάνων στο σπίτι!
Γίνεται όπως το έγχυμα ή το αφέψημα και χρησιμοποιείται εξωτερικά με απαλές κινήσεις μασάζ, για να την απορροφήσει το δέρμα.
Τα βότανα στο μπάνιο:
Ετοιμάζουμε 2 λίτρα εγχύματος ή αφεψήματος ανάλογα το φυτό και τις ιδιότητες που θέλουμε να εκμεταλλευτούμε (μπορούμε να αφήσουμε τα βότανα στο νερό έως 5 ώρες) .
Τα χρησιμοποιούμε στο λουτρό ή για ποδόλουτρο ή χειρόλουτρο.
Μπορούν να χρησιμοποιηθούν και αιθέρια έλαια του βοτάνου που θέλουμε να εκμεταλλευτούμε τις ιδιότητές του .Έως 15 σταγόνες ρίχνουμε σε μισογεμάτη μπανιέρα και έως 30 σε γεμάτη.
Τα μπάνια με βότανα είναι συνήθως πολύ αποτελεσματικά μέσα θεραπευτικής αγωγής, γιατί επιτρέπουν στις θεραπευτικές ιδιότητες των φυτών και βοτάνων να έχουν άμεση επαφή με το σημείο δράσης τους.
Τα βότανα ως Σιρόπι:
Παρασκευή σιροπιού βοτάνων στο σπίτι!
Το σιρόπι παρασκευάζεται με την ανάμιξη εγχύματος ή αφεψήματος του βοτάνου με μέλι ή ακατέργαστη ζάχαρη σε γενική αναλογία 2:1.Αφού ζεστάνουμε το μίγμα ,το ανακατεύουμε ώστε να ομογεννοποιηθεί και το τοποθετούμε σε σκούρα μπουκαλάκια. Διατηρείται σε δροσερό και σκιερό μέρος για 6 μήνες περίπου.
Τρόποι παρασκευής:
- Χρησιμοποιούμε μέλι ή ακατέργαστη ζάχαρη.Ανακατεύουμε 500 ml έγχυμα ή αφέψημα με 500γρ μέλι ή ακατέργαστη ζάχαρη.Πίνουμε 5-10ml 3 φορές την ημέρα.
- Λιώνουμε σε 200ml νερού 300γρ ζάχαρης και προσθέτουμε το εκχύλισμα του φυτού ή βοτάνου που μας ενδιαφέρει.
ΠΡΟΣΟΧΗ: Αν αντί για ζάχαρη προσθέσουμε μέλι η διάρκεια ζωής του μειώνεται αλλά είναι πιο υγιεινό.
Τα βότανα ως Σκόνη:
Παρασκευή σκόνης βοτάνων στο σπίτι!
Αποξηραίνουμε το βότανο ή τη ρίζα του σε σκιερό μέρος και στη συνέχεια το κοπανάμε με το γουδί μέχρι να γίνει σκόνη.
Τη φυλάμε σε γυάλινο δοχείο σκούρου χρώματος και τη χρησιμοποιούμε για βρώση κατευθείαν ή ως έγχυμα ή αφέψημα το οποίο δεν θέλει στράγγισμα.
Ιδιαίτερη ΠΡΟΣΟΧΗ χρειάζεται στην ποσότητα που θα καταναλώσουμε.
Χυμός βοτάνων:
Παρασκευή χυμού βοτάνων στο σπίτι!
Χρησιμοποιείται το φυτό αυτούσιο και με έκθλιψη, δηλαδή στύψιμο παίρνουμε το χυμό του φυτού. Παρασκευάζεται από άνθη, καρπούς, φύλλα ή φρέσκιες ρίζες. Χρησιμοποιούμε τα φρέσκα βότανα ή τα φυτά στον αποχυμωτή ή κοπανώντας τα με το γουδί.
Πολτοποιείται το φυτό με γουδί και στη συνέχεια περνάει από πιεστήριο και φιλτράρεται. Χρησιμοποιείται αμέσως μετά το φιλτράρισμα αφού δεν διατηρείται. Μπορούμε να το θερμάνουμε στους 25-30 βαθμούς κελσίου.
ΠΡΟΣΟΧΗ: Κάποιες φορές ένα κουταλάκι του γλυκού με χυμό βοτάνου είναι αρκετό!
Μπορείτε να το χρησιμοποιήσετε και ως κομπρέσα.
Αιθέρια έλαια βοτάνων:
Παρασκευή αιθέριων ελαίων στο σπίτι!
Χρησιμοποιείστε τα διαλυμένα σε οποιοδήποτε θεραπευτικό λάδι ή κρέμα βάσης, σε θεραπευτικά λουτρά ή αραιώστε τα σε ελαιόλαδο , μέλι ή νερό και καταναλώστε τα!!!
Η έγχυση προκύπτει όταν τοποθετήσουμε φρέσκα βότανα μέσα σε γυάλινο δοχείο με λάδι (συνήθως παρθένο ελαιόλαδο) και το αφήνουμε στον ήλιο για ορισμένες μέρες ανάλογα με το βότανο. Απελευθερώνονται έτσι οι δραστικές ουσίες του φυτού μέσα στο λάδι και διατηρούνται αναλλοίωτες για μεγάλο χρονικό διάστημα αν το φυλάξουμε σε γυάλινο σκιερό μέσο, σφραγισμένο σε σκοτεινό και ξηρό μέρος. Από τα πιο γνωστά εγχύματα σε λάδι είναι το βαλσαμόλαδο.
Στο σπίτι μπορεί να γίνει με 2 τρόπους η έγχυση με θερμοδιαβροχή ή εξανθοσμία:
Θερμοδιαβροχή: Χρησιμοποιείστε 250γρ αποξηραμένο ή 750γρ νωπό βότανο σε 500ml ηλιέλαιο. Τοποθετείτε μία γυάλινη λεκάνη πάνω σε κατσαρόλα που βράζει για 3 ώρες και έπειτα το στραγγίζετε. Η τεχνική αυτή είναι ιδανική για το δενδρολίβανο, τη στελλάρια και το σύμφυτο.
Εξανθοσμία: Σε μεγάλο γυάλινο βάζο τοποθετούμε το βότανο και το πατικώνουμε και στη συνέχεια προσθέτουμε το λάδι (ελαιόλαδο). Το αφήνουμε για 2-3 εβδομάδες σε ηλιόλουστο παράθυρο, το στραγγίζουμε 2 φορές σε διάστημα 2 εβδομάδων. Η τεχνική αυτή είναι ιδανική για τον κατιφέ και το βαλσαμόχορτο.
Βάμμα βοτάνων:
Παρασκευή βάμματος βοτάνων στο σπίτι!
Συνήθως παρασκευάζεται με οινόπνευμα χωρίς βρασμό ή θέρμανση. Είναι η έγχυση του βοτάνου στο καθαρό οινόπνευμα ή αλκοόλ για μερικές μέρες. Το οινόπνευμα βοηθάει στην ευκολότερη διάλυση και απορρόφηση των ενεργών συστατικών και ουσιών του βοτάνου.
Για οικιακή χρήση είναι κατάλληλα τα αλκοολούχα ποτά (βότκα, τζιν, άσπρο ρούμι, τσίπουρο, ρακί) με 40-50 βαθμούς. Προσθέτουμε το θεραπευτικό μέρος του βοτάνου αποξηραμένο ή νωπό σε διαλύτη (25% αλκοόλη σε νερό,οινόπνευμα, γλυκερόλη, ξύδι κλπ) σε αναλογία 1:5 (ένα μέρος βοτάνου σε 5 μέρη αλκοόλ).Τοποθετούμε σε σκουρόχρωμο μπουκάλι ή βάζο το βότανο και το γεμίζουμε με αλκοόλ μέχρι να το σκεπάσει εντελώς. Το αφήνουμε σε σκιερό μέρος για τουλάχιστον 15 ημέρες και ανακατεύουμε αναποδογυρίζοντας το μπουκάλι κάθε 2-3 μέρες.
Όταν είναι έτοιμο, σουρώνεται και φυλάσσεται σε σκουρόχρωμα μπουκάλια .Μεταγγίζουμε το υγρό σε άλλο γυάλινο μπουκάλι με γυάλινο χωνί και διηθητικό χαρτί.
Μπορεί να καταναλωθεί όπως είναι ,κάποια είναι μόνο για εξωτερική χρήση και άλλα χρησιμοποιούνται για την παρασκευή άλλων σκευασμάτων. Η αλκοόλη δρα ως συντηρητικό οπότε το βάμμα παραμένει αναλλοίωτο για τουλάχιστον 2 χρόνια.
Η συνήθης δοσολογία είναι: 200γρ αποξηραμένο βότανο σε 1 λίτρο διαλύματος αλκοόλης νερού 25% (δηλαδή σε 75ml νερό προσθέτουμε 25 ml καθαρής αλκοόλης).Τρόπος χρήσης: μπορούν να καταναλωθούν 5 ml βάμματος βοτάνου/ 3 φορές την ημέρα.
Εκχύλισμα βοτάνων:
Τα εκχυλίσματα γίνονται άλλοτε με εξάτμιση των αφεψημάτων και των εγχυμάτων και άλλοτε με άλλους διαλύτες όπως οινόπνευμα,γλυκερίνη κτλ. Η Παρασκευή τους προϋποθέτει ειδικες γνώσεις και εξειδίκευση. Δεν είναι έργο καθενός. Είναι αντικείμενο της φαρμακευτικής.
Προσοχή: Τα βότανα σε καμία περίπτωση δεν αντικαθιστούν τα φάρμακα και τον ιατρό σας. Οι παραπάνω πληροφορίες είναι καθαρά ενδεικτικές και δεν αποτελούν σε καμία περίπτωση ιατρική συμβουλή ή συνταγή. Η συμβουλή ειδικού κρίνεται απαραίτητη.
Λ.Τ.
Πηγές:
Βιβλιογραφία:
«100 ΒΟΤΑΝΑ 2000 ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ» ΚΩΣΤΑΣ ΜΠΑΖΑΙΟΣ
οδηγός για την αρωματοθεραπεια shelley hess΄
The Herb Society’s: ΠΛΗΡΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΩΝ ΒΟΤΑΝΩΝ (PENELOPE ODY) ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΓΙΑΛΛΕΛΗΣ
ΦΥΤΑ ΜΕ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ-ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΦΥΤΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ (ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΤΕΣΣΕΡΟΜΜΑΤΗ-ΚΑΘΗΓΉΤΡΙΑ φΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΉς ΣΧΟΛΗΣ εκπα) εκδόσεις Σπανός (2016)
«Φαρμακευτικά προϊόντα φυσικής προελεύσεως» εγχειρίδιο φαρμακογνωσίας ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΡΗΤΗΣ Gunnar Samuelsson
«ΦΑΡΜΑΚΟΓΝΩΣΙΑ» Χρήστος Ν.Σουλελές εκδ.ΠΗΓΑΣΟΣ
«ΑΡΩΜΑΤΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΑ ΦΥΤΑ ΚΑΙ ΑΙΘΕΡΙΑ ΕΛΑΙΑ» Σταυρος θ. Κατσιωτης, Πασχαλίνα Σ. Χατζοπούλου Εκδ.Οικ. Αδελφών Κυριακίδη α.ε.
Web:
wikipedia
